Hoe hebben de Afrikanen de Wereldoorlogen beleefd? Welke beloften braken de kolonisatoren nadat de Afrikanen voor hen hadden gestreden? Welke rol hebben de oorlogen gespeeld in de latere burgerbewegingen in de Verenigde Staten en de onafhankelijkheidsstrijden in Afrika? David Diop, Rachida Lamrabet en Conny Braam gaan hierover met elkaar in gesprek.

De Frans-Senegalese literatuurwetenschapper David Diop vertelt in ‘Meer dan een broer’ het verhaal van Alfa Ndiaye en Mademba Diop die tijdens de Eerste Wereldoorlog streden voor Frankrijk in Afrikaanse veldslagen. In ‘Wij zijn de wrekers over dit alles’ beschrijft Conny Braam de dodenmars vanuit Auschwitz naar het westen vanuit het perspectief van zwarte krijgsgevangenen. En in ‘Vertel het iemand’ van Rachida Lamrabet volgen we de jonge Amazigh die bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog naar het Franse front gestuurd wordt en zijn ervaringen in een dagboek neerschrijft. Een verhaal over de oorlogsgruwel en het racisme van officiers.

De drie auteurs stellen zichzelf eerst voor en gaan dan in een gesprek op zoek naar erkenning van de Afrikaanse bijdrage aan de wereldvrede en nieuwe wereldorde in de tweede helft van de twintigste eeuw.

Geuzenhuis, 14u15 (einde omstreeks 16u30, incl. pauze)

Meer dan een broer

Op een mistige ochtend, op een van de slagvelden van de Eerste Wereldoorlog, blaast kapitein Armand op zijn fluit. Alfa Ndiaye en Mademba Diop, twee Senegalese soldaten die ver van huis vechten voor de Franse overwinning, springen samen met hun kameraden op uit de loopgraven om de Duitsers te lijf te gaan. Enkele seconden later ziet Alfa hoe Mademba, zijn jeugdvriend, zijn meer-dan-eenbroer, dodelijk gewond ter aarde stort. Alfa blijft achter in de waanzin van de oorlog en is vastbesloten om Mademba te wreken. Als hij daarmee zijn kameraden schrik aanjaagt wordt hij overgebracht naar het lazaret, achter de linies, weg van het slagveld. Ver van huis, op een vreemd continent en omgeven door mensen met een andere huidskleur, die een taal spreken die hij nauwelijks beheerst, vertelt Alfa zijn verhaal – dat van Afrikaanse soldaten die met een geweer in de ene en een kapmes in de andere hand werden gebruikt voor de oorlogsmachinerie. David Diop laat ons in een hypnotiserende stijl en in poëtische en precieze taal zien hoe ver de liefde voor een dierbare kan gaan. Meer dan een broer is nu al een moderne klassieker, een hernieuwde aanklacht tegen de verschrikkingen van de oorlog.

Wij zijn de wrekers over dit alles

75 jaar geleden, tijdens de beruchte dodenmars vanuit Auschwitz, bevindt zich in de lange stoet uitgeputte gevangenen sergeant Jakob Witbooi, kleinzoon van de Afrikaanse vrijheidsstrijder Hendrik Witbooi. Samen met duizenden witte, zwarte en bruine Zuid-Afrikanen is hij in 1942 in Noord-Afrika krijgsgevangen gemaakt en naar Europa vervoerd. Ondanks de barre omstandigheden in de krijgsgevangenkampen blijven de raciale verhoudingen van thuis bepalend voor de onderlinge verstandhouding. Als Jakob en zijn vrienden eind 1944 als dwangarbeiders bij IG Farben in Auschwitz terechtkomen, begrijpt hij dat dit de ultieme consequentie van racisme is. Heimelijke gesprekken met de joodse Amsterdammer Wolfie Waterman in een fabriekslatrine doen hem inzien dat zijn vertrouwen in de belofte van Churchill dat meevechten tegen de nazi’s de gekoloniseerde soldaten stemrecht zal opleveren, onterecht is. Het einde van de oorlog zal de Zuid-Afrikanen apartheid brengen. In ‘Wij zijn de wrekers over dit alles’ brengt Conny Braam op meeslepende wijze een verborgen geschiedenis met onvergetelijke personages tot leven.

Vertel het iemand

Oorlog is blind, zeker voor wie er niet thuishoort. De jonge Amazigh wordt bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog naar het Franse front gestuurd. Hij schrijft zijn ervaringen neer in een dagboek: de oorlogsgruwel en het racisme van de officiers. Dat laatste komt hem duur te staan, want wat hij in zijn dagboek schrijft, wordt tegen hem gebruikt in een proces wegens hoogverraad. In de gevangenis vertelt hij zijn verhaal aan zijn vader, een Fransman die door Marokko trok om te tekenen en het land te ontdekken. Vertel het iemand is een beklemmende roman over hoe mensen elkaar nooit echt kennen. Even lyrisch als genadeloos beschrijft Lamrabet haar personages tijdens hun zoektocht naar een onbereikbare waarheid.